اختلال خواب در سالمندان

• بی‌خوابی مزمن

بی‌خوابی مزمن یعنی فرد برای مدت طولانی یا در شروع خواب مشکل دارد، یا در طول شب مکرراً بیدار می‌شود، یا خیلی زودتر از موعد از خواب می‌پرد. این نوع بی‌خوابی شایع‌ترین اختلال خواب در سالمندان است. در دوران پیری، بیدارشدن‌های مکرر در طول شب از مشکل به‌خواب‌رفتن شایع‌تر است و حدود بیست و پنج درصد افراد هم از این شکایت دارند که خوابشان به‌اندازه‌ی کافی عمیق نیست.

• اختلال در ریتم شبانه‌روزی خواب و بیداری

ساعت درونی بدن، تعیین می‌کند که چه زمانی بخوابیم و چه موقع بیدار شویم. گاهی این ساعت درونی با محیط بیرون هماهنگ نیست. یکی از رایج‌ترین این حالت‌ها در سالمندان این است که فرد ناخواسته خیلی زود به خواب می‌رود و صبح هم خیلی زود بیدار می‌شود. نکته‌ی مهم اینجاست که اگر سالمند سعی کند شب دیرتر بخوابد، باز هم صبح زود بیدار می‌شود؛ چون ساعت داخلی بدنش تغییر کرده است. حدود بیست درصد سالمندان این نوع زودبیداری را تجربه می‌کنند. عواملی مثل کم‌تحرکی، کم‌بود مواجهه با نور خورشید، و بیماری‌هایی مثل افسردگی یا آپنه خواب، این مشکل را تشدید می‌کنند.

• اختلالات حرکتی در خواب

این اختلال سه نوع اصلی دارد که عبارتند از:

1. نوع اول، پای بی‌قرار است. در این حالت فرد وقتی دراز می‌کشد یا شب‌ها در رختخواب است، احساس ناخوشایندی در پاهایش پیدا می‌شود (مثل گزگز، کشش یا درد) که او را مجبور به حرکت دادن پا می‌کند. این احساس با حرکت دادن پا، موقتاً کم می‌شود. کمبود آهن و برخی بیماری‌های کلیوی و عصبی، از علل آن هستند. همچنین مصرف بعضی داروها مثل برخی ضدافسردگی‌ها و داروهای اعصاب این مشکل را تشدید می‌کند.
2. نوع دوم، حرکت مکرر پاها در خواب است. در این حالت، پاهای فرد در طول خواب، به طور غیرارادی و مکرر حرکت می‌کنند. این حرکات می‌تواند فشار خون و ضربان قلب را در شب بالا ببرد و به مرور زمان خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهد.
3. نوع سوم، رفتارها و تحرکات شدید در هنگام خواب دیدن است. در این حالت، فرد حرکات شدیدی انجام می‌دهد: مثلا لگد می‌زند، مشت می‌زند، فریاد می‌زند یا حرف می‌زند. این حرکات معمولاً در پاسخ به خواب‌های ترسناک اتفاق می‌افتند و ممکن است به فرد و اطرافیانش آسیب برساند. میزان شیوع این عارضه به نسبت سایر اختلالات خواب کمتر است، اما بسیار مهم و جدی است؛ چون تحقیقات نشان داده که بیش از هفتاد درصد این افراد، طی دوازده سال بعد، به بیماری‌های عصبی مثل پارکینسون، زوال عقل و … مبتلا می‌شوند. به عبارت دیگر، این اختلال می‌تواند یکی از نخستین نشانه‌های این بیماری‌ها باشد.

• اختلالات تنفسی در خواب (آپنه خواب)

در این اختلال، راه تنفس فرد در طول خواب به طور مرتب و برای حدود بیست تا سی ثانیه قطع می‌شود، سپس با نفس‌نفس زدن مجدداً شروع می‌شود. این اختلال اگر درمان نشود، خطر سکته مغزی، بیماری عروق و فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش می‌دهد. در سالمندان، این اختلال یکی از عوامل مهم مرگ ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی است. افرادی که گردن کوتاه و پهن دارند، اضافه وزن دارند، یا زبانشان بزرگ است، بیشتر در معرض این مشکل هستند. همچنین ضعف ماهیچه‌ی زبان نیز در بروز آن نقش دارد.