یرقان یا زردی نوزاد یکی از رایجترین عوارض پس از تولد نوزاد در روزهای نخست زندگی است که در بیشتر موارد کاملاً طبیعی و بیخطر است، اما بهتر است علائم و نشانههای آن را بشناسید تا در صورت مواجهه، بتوانید تصمیمات درستی برای فرزند خود بگیرید.
زردی نوزاد از آن اتفاقهایی است که تقریباً هر پدر و مادری در روزهای اول زندگی فرزندشان تجربه میکند. وقتی پوست نرم و لطیف نوزاد یا سفیدی چشمش به رنگ زرد درمیآید، نگرانی شروع میشود؛ آیا این عادی است؟ آیا خطری برای نوزاد دارد؟ واقعیت این است که یرقان نوزادی در بیشتر موارد کاملاً طبیعی و بیخطر است و بخشی از سازگاری بدن نوزاد با دنیای بیرون محسوب میشود. با این حال، شناخت درست این وضعیت و توجه به علائم آن میتواند از نگرانیهای غیرضروری جلوگیری کند.
در مطلب امروز توضیح میدهیم که زردی نوزاد چیست و چطور میتوانیم علائم آن را شناسایی کنیم. پس تا انتها با دنیای آرامش بعنوان شرکت پرستاری در کرج، متخصص پرستار کودک در کرج همراه باشید.
زردی نوزاد چیست؟
زردی نوزاد یا یرقان پدیدهای شایع است که در بسیاری از نوزادان تازه متولد شده مشاهده میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که سطح بیلیروبین در خون نوزاد افزایش یابد. بیلیروبین مادهای زردرنگ است که از تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز خون به وجود میآید و کبد وظیفه دفع آن را بر عهده دارد. در دوران جنینی، کبد مادر این کار را انجام میدهد، اما پس از تولد، کبد نوزاد نیاز به چند روز زمان دارد تا به طور کامل بالغ شود و بتواند بیلیروبین را به خوبی پردازش کند.
بیلیروبین از تجزیه گلبولهای قرمز خون تولید میشود و در نوزادان، به دلیل حجم بالای گلبولهای قرمز و نابالغ بودن کبد، سطح آن به طور موقت افزایش مییابد. در چنین شرایطی، پوست، سفیدی چشم و گاهی مخاط دهان نوزاد به رنگ زرد درمیآید.
…::: مطالعه بیشتر: بیماری گالاکتوزمی در نوزادان چیست؟ + علائم گالاکتوزمی :::…
علائم زردی در نوزاد
علائم زردی نوزاد معمولاً به تدریج ظاهر میشوند و والدین میتوانند با مشاهده دقیق آنها را تشخیص دهند. اولین نشانه، زرد شدن پوست صورت و سفیدی چشم است که اغلب از روز دوم یا سوم آغاز میشود. با افزایش سطح بیلیروبین، زردی به قفسه سینه، شکم، بازوها و پاها گسترش مییابد و در موارد شدیدتر، حتی کف دست و پا نیز زرد میشود.
اگر همراه با زردی، موارد زیر را هم مشاهده کردید، حتما به پزشک مراجعه کنید:
- خوابآلودگی شدید و سخت بیدار شدن نوزاد
- عدم تمایل به شیر خوردن و نداشتن اشتهای کافی
- اختلال در وزن گرفتن نوزاد و عدم رشد مناسب
- گریههای شدید یا بیقراری غیرعادی
- ادرار و مدفوع غیر طبیعی
- تب، بیحالی یا قوس زیاد بدن به عقب
…::: مطلب پیشنهادی: غذاهای مقوی برای کودکان زیر یک سال [صبحانه + نهار + شام] :::…
انواع زردی نوزاد
| ردیف | نوع زردی |
|---|---|
| 1 | زردی فیزیولوژیک |
| 2 | زردی ناشی از شیر مادر |
| 3 | زردی پاتولوژیک |
-
زردی فیزیولوژیک:
شایعترین نوع است که کاملاً طبیعی محسوب میشود. این زردی به دلیل نابالغ بودن کبد و تولید بیشتر بیلیروبین در روزهای اول زندگی ایجاد میشود. معمولاً از روز دوم یا سوم شروع شده، در روز چهارم تا ششم به اوج میرسد و تا پایان هفته دوم برطرف میگردد. -
زردی ناشی از شیر مادر:
زردی ناشی از شیر مادر به دو شکل ظاهر میشود. نوع اول به دلیل کمبود شیر مادر در روزهای اول و تغذیه ناکافی است که با افزایش تغذیه برطرف میشود. نوع دوم، زردی ناشی از خود شیر مادر است که به دلیل ترکیبات شیر رخ میدهد و معمولاً خفیف است و تا چند هفته یا حتی یک ماه ادامه مییابد، اما بیخطر است. -
زردی پاتولوژیک:
این نوع زردی کمتر شایع است و به دلایل جدیتری مانند ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد، عفونتها، کمخونی، کمبود آنزیمها، مشکلات کبدی یا انسداد مجاری صفراوی ایجاد میشود. این زردی اغلب در ۲۴ ساعت اول ظاهر میشود و معمولا به شکلی است که خیلی شدید پیشرفت میکند و نیاز به بررسی فوری دارد.
عوامل خطر افزایشدهنده زردی شامل زایمان زودرس، کبودی شدید هنگام زایمان، ناسازگاری خونی، مشکلات تغذیه، سابقه خانوادگی، سندرم داون و مادرانی که دیابت دارند، میشود.
…::: مطلب پیشنهادی: پوره میوه برای نوزاد + طرز تهیه :::…
جلوگیری از پیشرفت زردی نوزاد
طبق دستور ۲۰۲۲ آکادمی اطفال آمریکا، همه نوزادان باید قبل از ترخیص از بیمارستان برای زردی بررسی شوند و سطح بیلیروبین آنها اندازهگیری گردد. همچنین، نوزادانی که زودتر از ۴۸ ساعت ترخیص میشوند، باید ظرف دو روز توسط پزشک ویزیت شوند.
تحقیقات نشان میدهد که حدود ۶۰ درصد نوزادانی که به موقع متولد شدهاند و تا ۸۰ درصد نوزادانی که تولد زودرس داشتهاند، علائم زردی نشان میدهند. این زردی معمولاً از روز دوم یا سوم پس از تولد ظاهر میشود و در اکثر موارد بدون نیاز به درمان خاص، در یکی دو هفته اول برطرف میگردد. با این حال، در برخی موارد نادر، اگر سطح بیلیروبین خیلی بالا برود، ممکن است خطراتی ایجاد شود. به همین دلیل، نظارت دقیق بر علائم زردی نوزاد و مراجعه بهموقع به پزشک اهمیت زیادی دارد.
توصیه میشود نوزادان در روزهای اول حداقل ۸ تا ۱۲ بار در شبانهروز شیر بخورند تا بیلیروبین سریعتر دفع شود. تغذیه مناسب، به ویژه شیر مادر، نقش کلیدی در پیشگیری و کاهش شدت زردی دارد.
علائم یرقان در کودکان
یرقان یا زردی در کودکان بزرگتر (پس از دوره نوزادی) کمتر شایع است و معمولاً نشانهای از مشکلات جدیتر محسوب میشود. برخلاف زردی نوزاد که اغلب فیزیولوژیک است، یرقان در کودکان میتواند ناشی از عفونتهای ویروسی مانند هپاتیت، بیماریهای کبدی، انسداد مجاری صفراوی، کمخونی، سندرم ژیلبرت (به نام گیلبرت هم شناخته میشود) یا مصرف برخی داروها باشد.
علائم یرقان در کودکان مشابه نوزادان است، اما اغلب با نشانههای دیگر مانند موارد زیر همراه میشود:
| ردیف | علامت |
|---|---|
| 1 | زرد شدن پوست و سفیدی چشم |
| 2 | تغییر رنگ غیرعادی ادرار و مدفوع |
| 3 | درد در ناحیه شکم یا مفصلها |
| 4 | تهوع و استفراغ |
| 5 | کاهش اشتها |
| 6 | خستگی، ضعف و بیحالی شدید |
| 7 | تب شدید |
| 8 | خارش پوست |
| 9 | کاهش وزن غیرعادی |
در موارد عفونی مانند هپاتیت، زردی کودکان ممکن است با علائم شبیه سرماخوردگی یا درد مفاصل همراه باشد.
در کودکان، یرقان همیشه نیاز به بررسی پزشکی فوری دارد، زیرا میتواند نشانه بیماریهای جدی مانند هپاتیت، سنگ صفرا یا مشکلات خونی باشد.
…::: مطلب پیشنهادی: لیست غذای کمکی نوزاد شش ماهه [10 مورد حیاتی] :::…
جمعبندی
زردی نوزادان اگرچه در بسیاری از موارد خود به خود برطرف میشود، اما نیاز به توجه و مراقبت دارد. والدین باید با شناخت علائم و پیگیری منظم وضعیت کودک، از تشدید این بیماری جلوگیری کنند. تغذیه مناسب و منظم نوزاد نقش بسزایی در کاهش سریع یرقان ایفا میکند. پس در صورت مشاهده هرگونه تغییر در وضعیت فیزیکی نوزاد یا مشکل در تغذیه، حتماً با پزشک مشورت کنید.
دنیای آرامش به عنوان شرکت پرستاری از کودک در کرج و ارائهدهندهی خدمات مراقبت از سالمندان در منزل در کرج، این مطلب را صرفا برای ارائهی اطلاعات عمومی ارائه داده و شما باید برای تشخیص هرچه بهتر شرایط فرزند خود، حتما با پزشک متخصص مشورت کنید.
سوالات متداول
زردی نوزاد چقدر طول میکشد؟
زردی فیزیولوژیک معمولاً در روز دوم یا سوم پس از تولد ظاهر و ظرف یک تا دو هفته به طور کامل برطرف میشود. در نوزادان نارس ممکن است این زمان بیشتر طول بکشد. اگر زردی بیش از دو هفته ادامه یافت یا شدت آن افزایش پیدا کرد، حتماً باید با پزشک مشورت کنید چون ممکن است نشاندهندهی مشکلات جدیتر باشد.
آیا راهی برای تست زردی نوزاد در منزل وجود دارد؟
سادهترین روش بررسی زردی در منزل این است که نوزاد را در نور طبیعی روز قرار دهید و رنگ پوست را بررسی کنید. همچنین سفیدی چشم نوزاد را بررسی کنید و ببینید که آیا حالت غیر طبیعی دارند یا خیر. با این حال، در صورت شک داشتن نسبت به سلامت فرزندتان، حتماً باید از پزشک کمک بگیرید.
چه زمانی باید برای زردی نوزاد نگران شد؟
اگر زردی به سرعت گسترش یابد، نوزاد بیحال و خوابآلود باشد، به خوبی شیر نخورد، گریههای تیز و غیرعادی داشته باشد یا به شدت تب کند، فوراً باید به پزشک مراجعه کنید.
آیا شیر مادر میتواند باعث زردی نوزاد شود؟
بله، در برخی موارد شیر مادر میتواند با زردی نوزاد مرتبط باشد. زردی ناشی از شیر مادر به دو نوع تقسیم میشود: نوع اولیه که در هفته اول زندگی رخ میدهد و معمولاً به دلیل کمبود شیر و کمآبی بدن است، و نوع دیرهنگام که پس از یک هفته ظاهر میشود و ممکن است چند هفته ادامه داشته باشد. در هر دو حالت معمولاً نیازی به قطع شیر مادر نیست و فقط باید تغذیه نوزاد را افزایش دهید.