در سالهای اخیر، افزایش تردد شهری، رشد صنایع و تغییرات اقلیمی باعث شدهاند که آلودگی هوا در بسیاری از شهرها به سطحی نگرانکننده برسد. موضوعی که این روزها در بسیاری از مناطق ایران به معضلی جدی تبدیل شده است.
آلودگی هوا به حالتی گفته میشود که ترکیبات و ذرات مضر در جو به اندازهای افزایش یابند که سلامت انسان، کیفیت زندگی و تعادل محیطزیست را مختل کنند. این پدیده یکی از جدیترین چالشهای عصر حاضر است؛ چون میتواند پیامدهای بلندمدتی روی دستگاه تنفسی، سلامت قلب، مغز، سیستم ایمنی و … مخصوصا برای کودکان و سالمندان داشته باشد.
به همین دلیل ما در شرکت پرستاری در کرج بعنوان ارائه دهنده خدمات نگهداری از سالمند در منزل کرج و نگهداری از کودک در منزل کرج، در مطلب امروز سعی کردیم در مورد آلودگی هوا، دلایل آن و تاثیرات آن کمی توضیح دهیم تا بیشتر با این پدیده آشنا شده و بتوانید بهتر از خود و عزیزانتان مراقبت کنید. پس تا انتها با دنیای آرامش همراه باشید.
چه چیزهایی باعث آلودگی هوا میشود؟
آلودگی هوا نتیجهی تجمع تدریجی یا ناگهانی آلایندههاست. این عوامل میتوانند منشأ انسانی یا طبیعی داشته باشند؛ اما در بیشتر شهرهای بزرگ و صنعتی، فعالیتهای انسانی بیشترین نقش را دارند. به طور کلی مهمترین منابع آلودگی هوا موارد زیر هستند:
وسایل نقلیه
خودروها، وانتها، اتوبوسها و موتورسیکلتها مهمترین عامل تولید مونوکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن، ترکیبات آلی فرّار و ذرات معلق هستند. تراکم ترافیک، توقفهای طولانی، خودروهای فرسوده و استفاده از سوختهای بیکیفیت همگی سطح آلودگی را افزایش میدهند.
صنایع و نیروگاهها
کارخانهها، پالایشگاهها، نیروگاهها و … حجم زیادی از آلایندهها را وارد هوا میکنند. گازهایی مانند دیاکسید گوگرد، دیاکسید نیتروژن، اوزون ثانویه و ذرات بسیار ریز دیگر، از خروجی دودکشها آزاد میشوند و میتوانند تا کیلومترها دورتر را تحت تاثیر قرار دهند.
سوختهای غیر استاندارد
بخاریهای غیراستاندارد، وسایل گرمایشی قدیمی یا سوزاندن چوب و زغال در محیطهای فاقد تهویه مناسب، علاوه بر آلودهکردن هوای داخل، به افزایش آلودگی بیرونی هم کمک میکنند. این نوع آلودگی بهخصوص در فصول سرد بیشتر دیده میشود.
کشاورزی و دامداری غیر اصولی
انتشار آمونیاک از محل نگهداری دامها، تولید غیر استاندارد کود شیمیایی و سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی، زمینه را برای تشکیل ذرات مضر فراهم میکند. این ذرات از خطرناکترین انواع آلایندهها محسوب میشوند زیرا به عمق ریه نفوذ میکنند. پس آلودگی هوا میتواند علاوه بر شهرهای بزرگ، در روستاها و شهرکهای کوچکترهم به معضلی جدی تبدیل شود.
عوامل طبیعی
گاهی پدیدههایی مانند گرد و غبار، آتشسوزی جنگلها، طوفانهای شن یا فعالیتهای آتشفشانی باعث افزایش آلودگی و کاهش شدید کیفیت هوا میشوند. اگرچه این عوامل قابل کنترل نیستند، اما با مدیریت درست، میتوان تاثیرات آن را روی زندگی افراد کاهش داد.
شاخص آلودگی هوا چیست؟
شاخص آلودگی هوا یا AQI (Air quality index) استانداردی است که کیفیت هوا ارزشگذاری میکند. این شاخص حاصل اندازهگیری غلظت چند آلایندهی مهم است:
- ذرات معلق ریز (PM2.5)
- ذرات معلق درشتتر (PM10)
- اوزون (O3)
- دیاکسید نیتروژن
- دیاکسید گوگرد
- مونوکسید کربن
هرکدام از این آلایندهها حد مجاز دارند و اگر از حد استاندارد فراتر روند، شاخص بالاتر میرود. طبقهبندی شاخص آلودگی هوا معمولاً به این صورت است:
- ۰ تا ۵۰ – خوب
- ۵۰ تا ۱۰۰ – قابل قبول
- ۱۰۰ تا ۱۵۰ – ناسالم برای گروههای حساس
- ۱۵۰ تا ۲۰۰ – ناسالم
- ۲۰۰ تا ۳۰۰ – بسیار ناسالم
- بیش از ۳۰۰ – خطرناک
این شاخص به مردم کمک میکند بدانند چه زمانی باید فعالیتهای بیرونی را محدود کنند، از ماسک استفاده کنند، یا کودکان و سالمندان را از هوای آزاد دور نگه دارند.
تأثیر آلودگی هوا بر سالمندان
در زمان اوج آلودگی، تعداد سالمندانی که به دلیل مشکلات تنفسی، فشار خون یا بینظمی ضربان قلب به مراکز درمانی مراجعه میکنند، بیشتر میشود. چون افراد مسن، به دلیل ضعف سیستم تنفسی و ایمنی و همچنین وجود بیماریهای زمینهای، بیش از سایر افراد در برابر آلودگی هوا آسیبپذیر هستند. به طوری که حتی افزایش جزئی در غلظت آلایندهها میتواند برای آنها مشکلساز باشد. برخی از رایجترین مشکلاتی که به دلیل آلودگی هوا برای سالمندان ایجاد میشوند را در ادامه بررسی میکنیم.
افزایش مشکلات قلبی و تنفسی
ذرات ریز میتوانند وارد ریه شوند و اکسیژنرسانی را مختل کنند. این اختلال مخصوصا برای سالمندانی که سابقهی مشکلات قلبی یا ریوی دارند بسیار خطرناک است و میتواند باعث تنگی نفس، درد قفسه سینه یا حتی حملات قلبی شود.
تشدید بیماریهای مزمن
آلودگی هوا روند بیماریهایی مانند آسم، برونشیت مزمن و … را شدیدتر میکند. التهاب ایجادشده در مجاری تنفسی باعث میشود سرفه و خسخس سینه بیشتر شود و تنفس با مشکل روبرو شود.
کاهش کیفیت خواب و انرژی روزانه
اهمیت خواب برای سالمندان بسیار زیاد است، قرار گرفتن طولانیمدت در هوای آلوده، سطح اکسیژن خون را پایین میآورد و این مشکل میتواند روی خواب و انرژی روزانه اثر منفی بگذارد. بسیاری از سالمندان در روزهای آلوده بیحالی، خستگی و سردرد مداوم را تجربه میکنند.
آلودگی هوا و کودکان
کودکان به دلیل رشد سریع سیستم تنفسی و فعالیت زیاد در فضای باز، یکی از حساسترین گروهها در برابر آلودگی هوا هستند. ریههای در حال رشد، ضربان تنفس بالاتر و سیستم ایمنی نابالغ باعث میشود اثر آلایندهها در بدن آنها شدیدتر و طولانیتر باقی بماند. برخی از اثرات منفی آلایندهها روی کودکان را در ادامه توضیح میدهیم.
افزایش احتمال ابتلا به آسم
قرار گرفتن مداوم در معرض ذرات معلق و گازهای سمی، مجاری تنفسی کودکان را تحریک میکند و احتمال ابتلا به آسم در کودکان را افزایش میدهد. مخصوصا در کودکانی که تجربهی حساسیتها و آلرژیهای مختلف را دارند.
کاهش رشد طبیعی ریه
آلایندههای ریز میتوانند رشد بافت ریه را کند کنند. این مشکل ممکن است در دوران بزرگسالی باعث کاهش ظرفیت تنفس و ضعف عمومی دستگاه تنفس شود.
تشدید عفونتهای تنفسی
کودکان به طور کلی بیشتر از بزرگسالان دچار عفونتهای تنفسی میشوند و آلودگی هوا این روند را تشدید میکند. چون آلایندهها توان دفاعی ریه را کاهش میدهند و ویروسها و باکتریها راحتتر در مجاری تنفسی پخش میشوند.
اثرات منفی روی تمرکز و عملکرد تحصیلی
کمبود اکسیژن و التهاب ناشی از آلایندهها میتواند روی عملکرد شناختی کودکان اثر بگذارد. در روزهای آلوده، کاهش تمرکز، بیحوصلگی و افت کارایی تحصیلی در بسیاری از کودکان رایج است. پیشنهاد میکنیم مطلب «« تقویت تمرکز در کودکان »» را که قبلا منتشر کردیم را مطالعه کنید.
افزایش احتمال حساسیتهای طولانیمدت
کودکی که به طور مداوم در معرض هوای آلوده قرار بگیرد، ممکن است در سالهای آینده به بیماریهایی مانند آلرژیهای فصلی، آسم مزمن یا مشکلات ریوی پایدار مبتلا شود. تحقیقات نشان داده که آلودگی هوا تاثیر زیادی روی بیماریهای طولانیمدت دارد.
جمعبندی
آلودگی هوا یک بحران جدی اما قابل مدیریت است. چون همانطور که گفته شد، بخش مهمی از این آلودگی ناشی از فعالیتهای انسانی مانند حملونقل شهری، صنایع و سوزاندن سوختهای فسیلی است. توجه کردن به شاخص آلودگی هوا، اطلاع رسانی عمومی و رعایت توصیههای بهداشتی به شما کمک میکند تا از پیامدهای این معضل جلوگیری کنید. مخصوصا برای سالمندان و کودکان.
امیدواریم که مشکل آلودگی هوا در سراسر ایران برطرف شده و همهی افراد بتوانند از محیطی پاک لذت ببرند. البته این موضوع در گرو توجه کل افراد جامعه است و همهی ما باید در حد خود، به کاهش آلایندهها کمک کنیم.
آلودگی هوا برای سالمندان چه خطری دارد؟
آلودگی هوا میتواند باعث تشدید بیماریهای قلبی و تنفسی در سالمندان شود. ذرات معلق و گازهای آلاینده عملکرد ریه را کاهش میدهند و احتمال بروز ناراحتیهای قلبی، تنگی نفس و آسم را بالا میبرند.
در روزهای آلوده چطور از سالمندان مراقبت کنیم؟
بهترین کار کاهش تردد غیرضروری، بستن در و پنجرهها، استفاده از ماسک مناسب، مرطوب نگه داشتن فضای خانه، مصرف مایعات و استفاده از دستگاه تصفیه هواست. سالمندان مبتلا به بیماریهای قلبی و تنفسی باید طبق نظر پزشک داروهای خود را به طور منظم مصرف کنند.
چطور از کودکان خود در برابر آلودگی هوا مراقبت کنیم؟
همانطور که گفتیم کودکان بیشتر از بزرگسالان آلایندهها را جذب میکنند. پس برای محافظت از آنها باید تا حد امکان بیرون رفتن را محدود کرد، پنجرهها را بسته نگه داشت، از دستگاه تصفیه هوای استاندارد استفاده کرد و فعالیتهای بدنی را به داخل خانه منتقل کرد.
چطور از نوزاد خود در برابر آلودگی هوا مراقبت کنیم؟
نوزادان بههیچوجه نباید در معرض هوای آلوده قرار بگیرند. در روزهای با شاخص بالا، محیط داخلی را با تصفیههوا تمیز نگه دارید و مراقب باشید که از وسایل گرمایشی آلاینده مثل بخاری بدون دودکش استفاده نشود. نوزادان به دلیل ضعف سیستم ایمنی، به آلودگیهای خیلی کم نیز واکنش نشان میدهند؛ بنابراین تهویهی اصولی و دوری از هر منبع دود بسیار مهم است.
چه زمانی هوا برای کودکان و سالمندان خطرناکتر است؟
زمانی که شاخص کیفیت هوا از ۱۵۰ بالاتر رود. در این شرایط، خارج شدن از منزل باید به حداقل برسد و فعالیت در فضای باز محدود شود. البته این موضوع به شرایط فردی هم بستگی دارد. مثلا برای افرادی که بیماری تنفسی دارند، مقدار کمتر آلودگیهم میتواند مشکل ساز شود.
